توسط : تپه باستانی یحیی در صوغانِ اُرزوئیه، بهعنوان یکی از مهمترین کانونهای تمدنی جنوب شرق ایران، نشاندهنده تداوم هزاران سال زیستِ هوشمندانه، دانش فنی و تعاملات گسترده فرهنگی میان جوامع کهن ایران با تمدنهای بزرگ جهانی است.
به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «ارزوئیه خبر»، منطقه ارزوئیه که با دو دشت وسیع «ارزوئیه» و «صوغان» در قلب محاصره کوههای زاگرس واقع شده، از دیرباز بستری مساعد برای شکلگیری حیات اجتماعی بوده است. این موقعیت جغرافیایی، ارزوئیه را به شاهراهی حیاتی برای ارتباطات سیاسی و فرهنگی میان تمدنهای بزرگ ماوراءالنهر، بینالنهرین و حتی هندو چین تبدیل کرده بود.
در قلب این پهنه زرخیز، تپه یحیی با ارتفاع ۱۸ متر از سطح دشت و قطری به طول ۱۷۸ متر، همچون سندی زنده از تاریخ پیش از اسلام قد برافراشته است. نزدیکی این تپه به رودخانه «کیش شور»، اصلیترین محرک برای استقرار انسان در این منطقه بوده و تمدنی رودخانهای را پدید آورده است که در مقیاس جهانی، همتراز با تمدنهای نامدار دوران باستان قرار میگیرد.
بررسی لایههای باستانی تپه یحیی گویای شش دوره استقرار متوالی است که از اواخر دوران نوسنگی آغاز شده و تا عصر ساسانیان امتداد مییابد. این زنجیره استقرار، تپه یحیی را در زمره معدود محوطههایی قرار میدهد که میتوان تحول تمدنی انسان را در طول هزاران سال در آن ردیابی کرد. شواهد باستانشناسی، از جمله آثار استحکامات نظامی و قلعههای مرکزی، نشان میدهد که این منطقه در دورههای شکوفایی خود، تنها یک روستای ساده نبوده، بلکه شهری بزرگ و مرکز فرماندهی سیاسی و نظامی بوده است.
کشف اشیای نفیس در کاوشهای «کارلوفسکی» در سال ۱۳۴۳، از جمله مجسمههایی که اکنون در موزه ایران باستان نگهداری میشوند، ثابت کرد که ساکنان این دیار در زمره پیشگامان هنر و صنعت بودهاند. تکنیکهای بهکاررفته در آثار این تپه، چنان ظرافتی دارند که با شاهکارهای تمدنهای همعصر خود در مصر باستان پهلو میزنند.
اهمیت تپه یحیی فراتر از مرزهای داخلی است. این منطقه، نقطه آغازین تمدن هلیلرود محسوب میشود که تا جازموریان گسترده بوده و در مقیاس جهانی، نقشی مشابه مراکز بزرگ تمدنی نظیر «شوش»، «تپه ملیان» و «موهنجودارو» داشته است. باوجوداین اهمیت، معمای بزرگِ این تپه باستانی، فقدان کتیبه یا سند نوشتاری است که نام اصلی این شهرِ کهن را فاش کند. ازسویدیگر، سکوتِ عجیبِ خاک در عدم نمایش گورستانهای عمومی، پرسشهای بیپاسخی را پیش روی باستانشناسان گذاشته است؛ چرا که تنها چند مورد جسد در کاوشها یافت شده که برای تحلیل آیینهای تدفین نیاکان ما کافی نیست.
ساکنان اولیه این تپه، معمارانی زبردست بودند که با خشتهای خام دستساز، نخستین خانههای پایدار را بنا کردند. آنها با هوشمندی از سنگ چخماق و استخوان حیواناتی مانند غزال، بز و گوسفند، ابزارهای زندگی را میساختند. اما نبوغ آنها در دورههای بعد به اوج رسید؛ جایی که با کشف روشهای ذوب فلزات، توانستند از مس و مفرغ برای ساخت ادوات پیشرفته استفاده کنند. این پیشرفت تکنولوژیک در حالی رخ داد که ایران نخستین سرزمین در استخراج و استعمال فلزات بوده و کورههای ذوب مسِ کشفشده در منطقه «تل ابلیس» کرمان، گواه روشنی بر این ادعاست که نیاکان ما در این خاک، استادانِ فلزکاری جهان بودهاند.
در کنار این اهمیت علمی، صوغانِ زیبا با چشمههای جوشان، باغهای پربار و سروهای کهنسال، جلوهای بینظیر از طبیعتِ بکر کرمان را به نمایش میگذارد. زیارتگاه شاهزاده زکریا در دامنه کوههای جنوبی، ترکیبی معنوی و دیدنی به این پهنه تاریخی بخشیده است. روستاهای اطراف تپه یحیی که در دل کوههای خوشاقلیم قرار گرفتهاند، در کنار چشمههای پرآب، بستری مناسب برای گردشگری فراهم کردهاند که میتواند عامل توسعه منطقه باشد.
این محوطه باستانی نهتنها میراثی برای پژوهشگران، بلکه هویتِ بومی مردمان ارزوئیه است. شناسایی دقیقتر و معرفی جهانی این اثر، نهفقط به معنای کشف گذشته، بلکه راهی برای تقویت غرور ملی و رونق اقتصادی منطقه از طریق گردشگری مسئولانه است؛ میراثی که باید برای آیندگان همچنان زنده و گویا باقی بماند.
انتهای خبر/ آشناگر
